احتمالاً امروز چندین بار از سرویسهای ابری استفاده کردهاید، شاید حتی بدون آنکه متوجه شوید. از ارسال ایمیل با Gmail گرفته تا تماشای فیلم در Netflix، این خدمات به بخشی جداییناپذیر از زندگی دیجیتال ما تبدیل شدهاند. اما در پشت این رابطهای کاربری ساده، مدلهای قدرتمندی به نام «خدمات بهعنوان سرویس» (as-a-service) قرار دارند که با سرواژههای IaaS، PaaS و SaaS شناخته میشوند. این سه مدل، پایههای اصلی دنیای دیجیتال مدرن هستند. این مقاله فراتر از تعاریف ساده میرود تا با استفاده از زبان شفاف و تشبیههای قابل فهم، برخی از شگفتانگیزترین و تأثیرگذارترین حقایق در مورد این مدلها را آشکار کند.
——————————————————————————–
۱. همه چیز به مدیریت مربوط است: مقایسه سرویسهای ابری با خودرو و مسکن
تفاوت اصلی بین مدلهای On-Premises (محلی)، IaaS، PaaS و SaaS در میزان کنترلی است که شما در اختیار دارید در مقابل میزان مدیریتی که توسط ارائهدهنده سرویس انجام میشود. هرچه راحتی بیشتری بخواهید، کنترل کمتری خواهید داشت. برای درک بهتر این موضوع، میتوانیم از دو تشبیه ساده استفاده کنیم.
تشبیه خودرو اینکه چگونه از یک خودرو استفاده میکنید، شباهت زیادی به نحوه استفاده از زیرساختهای فناوری اطلاعات دارد:
- On-Premises (مالکیت خودرو): این حالت مانند داشتن خودروی شخصی است. شما مسئول همه چیز هستید: خرید، بیمه، نگهداری و تعمیرات. در دنیای فناوری، این به معنای خرید و مدیریت سرورها، تجهیزات شبکه و تمام نرمافزارهای خودتان است.
- IaaS (لیزینگ یا اجاره بلندمدت خودرو): این مدل شبیه به لیزینگ (اجاره به شرط تملیک) یا اجاره بلندمدت یک خودرو است. شما مالک خودرو نیستید، اما آن را برای مدت طولانی در اختیار دارید و مسئول مدیریت آن (مانند بنزین زدن و نگهداریهای جزئی) هستید. در فضای ابری، شما زیرساخت (سرور، شبکه) را اجاره میکنید اما مسئولیت مدیریت سیستمعامل، میانافزار و برنامههای کاربردی با خودتان است.
- PaaS (اشتراک خودرو): این حالت مانند استفاده از یک سرویس اشتراک خودرو است. شما مالک خودرو نیستید و نگران نگهداریهای اساسی آن هم نیستید. شما فقط روی رانندگی و رسیدن به مقصد (توسعه و مدیریت اپلیکیشن) تمرکز میکنید و شرکت ارائهدهنده، مسئولیت نگهداری فنی خودرو (پلتفرم زیرین) را بر عهده دارد.
- SaaS (تاکسی گرفتن): این مدل دقیقاً مانند گرفتن تاکسی است. شما مالک هیچچیز نیستید، رانندگی نمیکنید و نگران نگهداری هم نیستید. شما صرفاً از این سرویس برای رسیدن از نقطه A به B استفاده میکنید. در فضای ابری، شما از یک نرمافزار آماده از طریق مرورگر وب استفاده میکنید و هیچ مسئولیتی در قبال زیرساخت آن ندارید.
تشبیه مسکن برای درک از زاویهای دیگر، IaaS مانند استخدام یک پیمانکار برای ساخت خانه شماست؛ شما سختافزار و ابزارها را اجاره میکنید اما مدیریت سیستمعامل و دادهها با خودتان است. در مقابل، SaaS مانند پرداخت هزینه نگهداری یک خانه تکمیلشده است؛ شما از یک برنامه کامل استفاده میکنید اما مسئولیت مراقبت از دادههای خودتان با شماست.
در حالی که تشبیه خودرو به درک تفاوت در سطح مسئولیت روزمره کمک میکند، تشبیه مسکن پیامدهای مالی و بلندمدت هر مدل را بهتر روشن میسازد.
——————————————————————————–
۲. “ابر” یک مفهوم انتزاعی نیست؛ یک تعریف رسمی و دقیق دارد
بسیاری تصور میکنند که «رایانش ابری» صرفاً یک اصطلاح بازاریابی است، اما در حقیقت این مفهوم یک تعریف رسمی و استاندارد از سوی مؤسسه ملی استاندارد و فناوری ایالات متحده (NIST) دارد. این مؤسسه تعاریف دقیقی برای هر سه مدل اصلی خدمات ابری ارائه کرده است که یک چارچوب مشخص برای درک و مقایسه آنها فراهم میکند.
بر اساس تعریف NIST، مدل زیرساخت بهعنوان سرویس (IaaS) به این صورت است:
قابلیت ارائهشده به مصرفکننده، تأمین پردازش، ذخیرهسازی، شبکهها و دیگر منابع محاسباتی بنیادی است که در آن مصرفکننده قادر به استقرار و اجرای نرمافزارهای دلخواه، شامل سیستمعاملها و برنامههای کاربردی، میباشد. مصرفکننده زیرساخت ابری زیرین را مدیریت یا کنترل نمیکند، اما بر روی سیستمعاملها، فضای ذخیرهسازی و برنامههای کاربردی مستقرشده کنترل دارد و احتمالاً کنترل محدودی بر روی برخی از اجزای شبکه (مانند فایروالهای میزبان) خواهد داشت.
علاوه بر این، NIST مشخص میکند که هر سرویس ابری واقعی باید پنج ویژگی اساسی زیر را داشته باشد:
- سلفسرویس بر اساس تقاضا (On-demand self-service): کاربر میتواند به صورت خودکار و بدون نیاز به تعامل انسانی با ارائهدهنده، منابع محاسباتی را تأمین کند.
- دسترسی گسترده از طریق شبکه (Broad network access): قابلیتها از طریق شبکه و با استفاده از مکانیزمهای استاندارد در دسترس هستند و توسط پلتفرمهای مختلف (موبایل، لپتاپ و…) قابل استفادهاند.
- تجمع منابع (Resource pooling): منابع محاسباتی ارائهدهنده در یک استخر مشترک قرار گرفته و به صورت پویا بر اساس تقاضای مشتریان به آنها تخصیص داده میشود.
- کششپذیری سریع (Rapid elasticity): میتوان قابلیتها را به سرعت و به صورت خودکار افزایش یا کاهش داد تا با تقاضای موجود هماهنگ شود.
- سرویس اندازهگیریشده (Measured service): استفاده از منابع به طور خودکار کنترل، بهینهسازی و گزارش میشود و هم برای ارائهدهنده و هم برای مصرفکننده شفافیت ایجاد میکند.
داشتن چنین تعریف دقیقی بسیار مهم است، زیرا یک معیار مشخص برای مقایسه خدمات و درک اینکه واقعاً چه چیزی دریافت میکنید، فراهم میکند.
——————————————————————————–
۳. این یک تحول اقتصادی عظیم است، نه فقط یک ترند فناوری
گذار به زیرساختهای ابری تنها یک تغییر تکنولوژیک نیست، بلکه یک محرک اقتصادی عظیم است که مدلهای کسبوکار را دگرگون کرده است. آمارها به وضوح این تحول را نشان میدهają.
بر اساس پیشبینیها، بازار جهانی زیرساخت بهعنوان سرویس (IaaS) تا سال ۲۰۳۰ به ۴۱۱.۹ میلیارد دلار خواهد رسید و از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۳۰ با نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) ۲۲.۶٪ رشد خواهد کرد. این رشد عظیم عمدتاً توسط بخشهایی مانند بانکداری، خدمات مالی و بیمه (BFSI) هدایت میشود که از زیرساختهای ابری برای افزایش مقیاسپذیری و کاهش هزینههای عملیاتی خود استفاده میکنند.
اهمیت این ارقام در این است که نشان میدهند کسبوکارها چگونه در حال تغییر بنیادین هستند. آنها از مدل مالکیت سختافزار فیزیکی (که یک هزینه سرمایهای یا Capital Expense است) به سمت اجاره خدمات (که یک هزینه عملیاتی یا Operating Expense محسوب میشود) حرکت میکنند. این تغییر به شرکتها اجازه میدهد تا چابکتر باشند و منابع مالی خود را به جای خرید تجهیزات گرانقیمت، صرف نوآوری و رشد کنند. این تغییر اقتصادی، همان مبادله «کنترل در برابر راحتی» است که در مقیاس کسبوکارها دیده میشود: شرکتها با واگذاری کنترل سختافزار، به چابکی و راحتی مالی بیسابقهای دست پیدا میکنند.
——————————————————————————–
۴. مسئولیت شما هرگز کاملاً از بین نمیرود
یکی از بزرگترین تصورات غلط در مورد رایانش ابری این است که با انتقال به ابر، تمام مسئولیتها به ارائهدهنده سرویس واگذار میشود. در حالی که مدلهای ابری بسیاری از وظایف مدیریتی را ساده میکنند، اما مسئولیت کاربر هرگز به طور کامل حذف نمیشود.
در مدل IaaS، اگرچه ارائهدهنده، دیتاسنتر فیزیکی و مجازیسازی را مدیریت میکند، اما مشتری کاملاً مسئول مدیریت و ایمنسازی سیستمعامل، بهروزرسانیها (patches) و تمام نرمافزارهایی است که نصب میکند.
در مدل SaaS، حتی با وجود اینکه بیشترین سطح مدیریت توسط ارائهدهنده انجام میشود، باز هم مسئولیتهای مهمی بر عهده مشتری است. ارائهدهنده، برنامه و زیرساخت آن را مدیریت میکند، اما مشتری معمولاً مسئول دادههای خود است. همانطور که در تشبیه مسکن گفته شد، شما هزینه نگهداری خانه را میپردازید اما «مسئول مراقبت از دادههای خود» هستید.
نکته کلیدی این است که انتقال به ابر به معنای تغییر مسئولیت است، نه حذف آن. درک این تقسیم کار برای تضمین امنیت، انطباق با مقررات و مدیریت صحیح دادهها حیاتی است.
——————————————————————————–
نتیجهگیری: تأملی بر آینده ابر
همانطور که دیدیم، رایانش ابری بسیار فراتر از یک واژه فنی است. این مفهوم طیفی از انتخاب بین کنترل و راحتی، یک استاندارد تعریفشده رسمی، یک نیروی اقتصادی عظیم و یک مدل مسئولیت مشترک است. این سرویسها در حال تغییر نحوه کار، توسعه و تعامل ما با دنیای دیجیتال هستند.
همانطور که این سرویسها بیشتر و بیشتر در زندگی ما ادغام میشوند، در آینده حاضر به پذیرش کدام مبادلات بین کنترل و راحتی خواهید بود؟
